Görünmüyor mu gözükmüyor mu ?

Görünmüyor mu, Gözükmüyor mu? Toplumsal Görünürlük Üzerine Sosyolojik Bir Okuma

Toplumsal yaşamın karmaşık ağlarında dolaşırken, bir araştırmacı olarak sık sık şu soruya takılıyorum: “Bir şeyin görünmesi ile gözükmesi arasındaki fark tam olarak nedir?” Bu soru, yalnızca dilin incelikleriyle değil, aynı zamanda toplumun bireyleri nasıl “görünür” veya “görünmez” kıldığıyla da ilgilidir. Her gün birbirimizi görürüz; ama acaba gerçekten birbirimize gözüküyor muyuz? Görmek eylemi pasif bir algıyı temsil ederken, gözükmek aktif bir varoluş çabasıdır — ve bu fark, toplumsal yapılar içinde görünürlük mücadelesinin özüdür.

Toplumsal Normlar ve Görünürlük Mücadelesi

Toplum, bireylerin davranışlarını biçimlendiren görünmez kurallar bütünüdür. Normlar, kimin nasıl davranacağını, neyin uygun olduğunu ve neyin “görülmemesi gerektiğini” belirler. Bu bağlamda görünürlük, yalnızca fiziksel bir varlık değil, aynı zamanda kültürel bir onay mekanizmasıdır. Bazı kimlikler “doğal” olarak görülür, bazıları ise göz ardı edilir ya da görünmez kılınır.

Örneğin, bir kadının kamusal alanda yüksek sesle konuşması hâlâ bazı kültürel bağlamlarda “fazla görünür” kabul edilirken, bir erkeğin sessiz kalması “yetersiz” bulunabilir. Burada mesele, yalnızca bireysel davranış değil; toplumsal normların, kimin ne kadar yer kaplayabileceğini belirlemesidir.

Cinsiyet Rolleri: Erkekler Yapısal, Kadınlar İlişkisel Görünürlükte

Toplumsal cinsiyet rolleri, görünürlük mücadelesinin en güçlü belirleyicilerindendir. Erkekler genellikle yapısal işlevler üzerinden görünürlük kazanır: üretim, yönetim, liderlik. Kadınlar ise ilişkisel bağlar aracılığıyla tanınır: bakım, duygusal emek, topluluk içi dayanışma.

Bir şirket toplantısında alınan kararın ardında erkek yöneticinin ismi anılırken, o süreci kolaylaştıran kadın çalışanların emeği sıklıkla gözükmez. Kadın, oradadır ama toplumsal bakış onu “görmez.” Bu, bireysel bir ihmâl değil, tarihsel olarak inşa edilmiş bir görme biçimidir. Kadınlar, görünürlüklerini ilişkisel alanlarda — aile, dostluk, dayanışma ağları gibi — inşa ederken, erkekler yapısal alanlarda — kurumlar, sistemler, iktidar pozisyonları — görünür olurlar.

Bu fark, “kadın duygusal zekâsı” ya da “erkek liderliği” gibi kalıplarla doğal bir özellikmiş gibi sunulur. Oysa bu, tamamen kültürel bir örgütlenme biçimidir: kim görünür olmalı, kim görünmez kalmalı?

Kültürel Pratikler ve Görünmezliğin Üretimi

Kültür, görünürlük politikalarının hem sahnesi hem de aracıdır. Giyim, konuşma biçimi, sosyal medya kullanımı gibi gündelik pratikler, bireylerin ne kadar “gözükebileceğini” belirler. Bir kadının sosyal medyada paylaştığı bir fotoğraf, kimi zaman “fazla teşhir” olarak yorumlanırken, bir erkeğin aynı eylemi “özgüven göstergesi” sayılabilir. Bu çifte standart, kültürün görünürlükle kurduğu asimetrik ilişkiyi açığa çıkarır.

Kültür aynı zamanda görünmezliği ödüllendirebilir. Sessiz kalan, uyum sağlayan, sorgulamayan birey toplumun “iyi” üyesi olarak görülür. Oysa bu tür bir uyum, bireysel özgünlüğün ve toplumsal dönüşümün önündeki en büyük engeldir.

Dilsel Bir Ayrıntıdan Toplumsal Bir Gerçekliğe

“Görünmek” ve “gözükmek” arasındaki fark, Türkçe’nin ince anlam katmanlarında saklıdır. “Görünmek” dışarıdan algılanmayı, “gözükmek” ise kişinin kendini ortaya koyma iradesini içerir. Bu ayrım, bireylerin toplumsal düzlemdeki konumlarını anlamak için de kullanılabilir: Kim kendi görünürlüğünü inşa edebiliyor, kim yalnızca başkalarının gözünden var olabiliyor?

Toplumsal yapılar, bireylere bu iradeyi eşit biçimde tanımaz. Erkekler görünür olmayı bir hak gibi deneyimlerken, kadınlar, azınlıklar veya farklı kimlik grupları için görünür olmak çoğu zaman bir mücadele, hatta bir risk anlamına gelir.

Sonuç: Görülmekten Gözükmeye, Var Olmaktan Tanınmaya

Görünürlük, sadece fark edilmek değildir; tanınmak, kabul edilmek, değer görmek demektir. Toplum, bireyleri sadece gördüğü kadar değil, onlara gözükme hakkı tanıdığı ölçüde eşitlikçidir. “Görünmüyor mu, gözükmüyor mu?” sorusu bu yüzden yalnızca dilsel bir tercih değil; adalet, temsil ve kimlik üzerine derin bir sorgudur.

Bu yazıyı okuyan herkes için soru aynı: Toplum içinde siz gerçekten görülüyor musunuz, yoksa sadece gözükmeye mi çalışıyorsunuz? Kendi deneyimlerinizi düşünün. Hangi anlarda görünür oldunuz, hangi anlarda görünmez kılındınız? Belki de bu farkındalık, toplumsal değişimin ilk adımıdır.